Kompendium wiedzy

Temat endometriozy rozwija się z roku na rok, głównie za sprawą coraz większej liczby kobiet cierpiących z jej powodu. Objawy endometriozy początkowo są bagatelizowane, a sama diagnostyka bywa dość trudna.

Chorobą tą może być dotknięte nawet 10% populacji kobiet, a wśród kobiet leczących niepłodność diagnoza endometriozy występuje na poziomie 35-60%. Schorzenie to jest leczone jedynie objawowo, a jego celem jest ograniczenie rozwoju choroby, łagodzenie występujących objawów i tym samym poprawa jakości życia pacjentek.

Co to jest endometrioza?

O endometriozie mówimy, gdy komórki endometrium, czyli błony, która wyściela w warunkach fizjologicznych macicę, przemieszczają się poza jej obszar. Ogniska endometriozy mogą znajdować się zarówno w okolicach narządów rodnych (jajniki, jajowody), jak i jamie brzusznej, przeponie, opłucnej, otrzewnej.

Przyczyny endometriozy

Na dzień dzisiejszy nie ma jednoznacznych badań, które udowodniłyby mechanizm powstawania endometriozy. Rozważa się 4 tezy:

1. Teoria wstecznego miesiączkowania

Mówi ona o przemieszczaniu się złuszczonych komórek endometrium do jajowodów, a następnie do jamy dna miednicy oraz jamy brzusznej.

2. Teoria immunologiczna

Zakłada ona, iż prawidłowo działający system obronny kobiety usuwa krew menstruacyjną z organizmu. W momencie, gdy układ odpornościowy nie pracuje prawidłowo, nie usuwa komórek endometrialnych, wskutek czego zalegają w ciele.

3. Teoria mechanicznego przenoszenia endometrium

Ta hipoteza podkreśla zdolność przeniesienia komórek endometrium podczas zabiegów chirurgicznych (laparoskopii, cięcia cesarskiego).

4. Teoria spontanicznego przemieszczenia

Podkreśla ona możliwość przemieszczania się endometrium poprzez naczynia krwionośne i/lub limfatyczne oraz spontaniczne tworzenie się ognisk endometrialnych poza macicą, jako różnicowanie się innych tkanek w endometrialne.

Czynniki występowania endometriozy

Do czynników występowania endometriozy można zaliczyć:

• Występowanie endometriozy w rodzinie (matka, siostra),
• Wystąpienie pierwszej miesiączki poniżej 11 roku życia,
• Cykle miesiączkowe krótsze niż 27 dni,
• Obfite krwawienia miesiączkowe,
• Brak potomstwa.

Według niektórych badaczy do czynników ryzyka można także włączyć:

• Zespół jelita drażliwego,
• Zaburzenie balansu flory bakteryjnej w jelicie,
• Ekspozycję na toksyny (np. dioksyny),
• Przerost grzybów z rodziny Candida w jelicie,
• Infekcje pasożytnicze,
• Nietolerancje pokarmowe,
• Choroby autoimmunologiczne (np. choroba Hashimoto).

Wszystkie powyższe czynniki wskazują, jak bardzo złożonym problemem jest diagnostyka oraz leczenie endometriozy.

Objawy endometriozy

Do najczęstszych objawów zgłaszanych przez pacjentki, zalicza się:

• Miesiączki – często nieregularne, obfite, znacznie bolesne. Dodatkowo ból może być zlokalizowany nie tylko w podbrzuszu, ale wszędzie tam, gdzie osadzona będzie tkanka endometrialna, np. w rejonie odbytu, jelit.

• Trudności z zajściem w ciążę,
• Bolesne owulacje,
• Bolesna mikcja i/lub defekacja,
• Infekcje układu moczowego,
• Bolesne współżycie i/lub ból po współżyciu,
• Krwawienia między miesiączkami,
• Krew w moczu lub stolcu,
• Zaburzenia wypróżniania (biegunki, zaparcia, wzdęcia),
• Bóle jamy brzusznej, kości krzyżowej, odcinka lędźwiowego kręgosłupa.

Widać tutaj, iż składową większości objawów jest ból. Godny uwagi jest także fakt, iż część kobiet nie odczuwa żadnych dolegliwości.

Dlaczego endometrioza jest niebezpieczna?

Po pierwsze, endometrium jest reaktywne na zmiany hormonalne związane z cyklem miesiączkowym, wobec czego zarówno tkanka zlokalizowana w obrębie macicy, jak i ta poza nią, rozrasta się i krwawi podczas miesiączki (z tego powodu ból nasila się w jej czasie). Warto dodać, iż ból w obrębie ognisk pozamacicznych ma charakter regularny – występuje każdorazowo podczas menstruacji.

Po drugie, problemem jest także brak ujścia dla złuszczonej tkanki endometrialnej spoza macicy (np. ognisko endometriozy zlokalizowane w opłucnej nie opuści organizmu w ten sam sposób, co endometrium macicy wraz z krwią miesiączkową). W odpowiedzi pojawia się stan zapalny, a jego występowanie związane jest z występowaniem zrostów (tkanki bliznowatej), które w ostateczności mogą prowadzić do niedrożności jajowodów, moczowodów, jelit.

Po trzecie, tworzenie się torbieli, guzków, zmiana tkanki pod kątem jej struktury, może powodować większą podatność na wystąpienie nowotworu jajnika.

Reasumując, endometrioza może prowadzić do niepłodności, trudności z zajściem w ciążę, bolesnego współżycia, zaburzeń jelitowych oraz stanów depresyjnych. Z uwagi na nawrotowy charakter choroby, leczenie jest stricte objawowe, co utrudnia pacjentkom długofalowo codzienne funkcjonowanie.

Zrosty w endometriozie

Jak wspomniano wyżej, w przebiegu endometriozy powstaje tkanka bliznowata, która zaburza prawidłową ruchomość i zwiększa napięcie pomiędzy powięzią, otrzewną, opłucną, mięśniami, narządami. Tkanka ta utrudnia także prawidłowy drenaż krwi i limfy. W konsekwencji pojawia się ból oraz zaburzenia funkcjonalne pracy narządów.

Najczęściej diagnozuje się:

1. Zrosty na jajnikach, jajowodach – najczęściej przyczyniają się do zaburzeń płodności.
2. Zrosty w obrębie jamy otrzewnowej – zaburzają one prawidłową ruchomość narządów, powodują między innymi dolegliwości bólowe jamy brzusznej, na przykład po spożyciu posiłku.
3. Zrosty w obrębie jelit – zaburzają funkcjonowanie jelit, doprowadzając tym samym do zmiany rytmu wypróżnień, które nasilają się w czasie menstruacji.
4. Zrosty w obrębie pęcherza moczowego – powodują problemy z oddawaniem moczu, stałe parcie na pęcherz, ból podczas mikcji.

Diagnostyka endometriozy

W diagnostyce endometriozy bardzo istotne jest przeprowadzenie wnikliwego wywiadu. Prócz wypytania pacjentki o dolegliwości, musi on także uwzględnić różnicowanie z innymi chorobami, które mogą dawać podobne objawy (mięśniaki macicy, zespół bólowy miednicy mniejszej, żylaki przymacicza, zespół jelita drażliwego). Wykonuje się także USG i/lub rezonans magnetyczny.

Na ten moment główną metodą diagnostyczną jest wykonanie badanie ultrasonograficzne w protokole endometriozy lub badanie rezonansem magnetycznym w protokole dla endometriozy.

Fizjoterapia w endometriozie

Fizjoterapia jest jednym z elementów poprawy samopoczucia w chorobie przewlekłej, jaką jest endometrioza. Może być narzędziem stosowanym zarówno przed zabiegiem, jak i po nim. Indywidualnie dobrana, pozwoli na poprawę komfortu życia pacjentki.

Cele fizjoterapii w endometriozie:

• Eliminacja dolegliwości bólowych,
• Poprawa mobilności powięzi, narządów wewnętrznych, mięśni,
• Normalizacja napięcia mięśniowego, zwłaszcza dna miednicy,
• Mobilizacja blizn oraz zrostów (fizjoterapia nie usuwa zrostów!),
• Poprawa przepływu krwi oraz limfy, a także eliminacja zastojów płynów w rejonie miednicy,
• Reedukacja postawy ciała,
• Poprawa ogólnej mobilności organizmu,
• Nauka metod łagodzenia bólu, m. in. nauka relaksacji ciała, poprawa świadomości dna miednicy, mindfulness,
• Nauka ćwiczeń mięśni dna miednicy,
• Nauka metodyki prawidłowego oddychania – tor dolnożebrowy wspiera przepływ płynów w jamie brzusznej oraz jamie miednicy,
• Wyciszenie nadmiernej odpowiedzi układu nerwowego,
• Modyfikacja dnia codziennego pod kątem zmiany nawyków toaletowych,
• W przypadku konieczności wykonania zabiegu chirurgicznego – nauka ćwiczeń krążeniowo-oddechowych, dbałości o blizny.

Powyższe cele można osiągnąć dzięki takim środkom fizjoterapii jak:

• Techniki rozluźniania mięśniowo-powięziowego,
• Techniki wisceralne,
• Techniki płynowe i harmoniczne,
• Ćwiczenia dna miednicy,
• Ćwiczenia poprawiające elastyczność ciała,
• Ćwiczenia oddechowe,
• Terapia czaszkowo-krzyżowa.

Na co jeszcze należy zwrócić uwagę?

Leczenie endometriozy daje najlepsze efekty, gdy stosuje się holistyczne podejście do objawów pacjentki. W zespole leczniczym powinien znaleźć się ginekolog, endokrynolog, fizjoterapeuta, dietetyk, psychoterapeuta.

Czynniki, o które warto zadbać, aby skutecznie poprawić samopoczucie:

1. Dieta

Jej nadrzędnym celem jest poprawa kondycji układu pokarmowego, poprzez eliminację dysbiozy jelitowej oraz nietolerancji pokarmowych, co tym samym poprawia pracę układu immunologicznego.

Pozytywny wpływ wykazuje jedzenie warzyw i owoców, ryb, dbałość o odpowiednie nawodnienie organizmu. Istotna jest także suplementacja witamin i minerałów:  C i E, cynku, magnezu i potasu. Bardzo często wdrażana jest także indywidualnie dobrana probiotykoterapia.

2. Ziołoterapia

Odpowiednio dobrane zioła pozwalają na wyhamowanie dominacji estrogenowej i pobudzenie receptorów progesteronowych, co sprzyja walce z częścią dolegliwości.

3. Psychoterapia

Życie w przewlekłym bólu, niemożność zajścia w ciążę oraz szereg innych objawów są czynnikami rozwoju depresji, dlatego istotne jest, aby kobieta była pod opieką specjalisty. Psychoterapia pomaga uporać się z niewidzialnością choroby.

4. Ruch

Regularna aktywność fizyczna dopasowana do indywidualnych możliwości oraz preferencji, ma charakter przeciwzapalny, poprawia mobilność ciała, pomaga w regulacji wypróżnień oraz wykazuje działanie przeciwdepresyjne.

Jeżeli problem endometriozy dotyczy Ciebie lub bliskiej Ci kobiety, zapraszam do umówienia się na wizytę.